قصاص در مورد كشتگان - در آيه دوم - و وصيت به والدين و اقرباء - در آيه سوم ، و بين مساله صيام - در آيه مورد بحث فرق است ، و آن اين است كه قصاص در قتلى امرى است سازگار با حس انتقامجويى امرى است كه دلهاى صاحبان خون تشنه آن است ، صاحبان خون به حكم غريزه و طبيعت نمىتوانند قاتل عزيز و پاره تن خود را زنده و سالم ببينند ، و نمىتوانند اين معنا را تحمل كنند كه نسبت به جنايتى كه به ايشان شده بى اعتنايى شود ، و همچنين وصيت و سفارش والدين و خويشان كه مطابق با حس ترحم و شفقت و رأفت به ارحام است ، آن هم در هنگامى كه مىخواهد بوسيله مرگ براى هميشه از آنان جدا شود . پس قصاص و وصيت دو حكم مقبول بطبع ، و موافق با مقتضاى طبيعت آدمى است ، و انشاء آن احتياج به مقدمه و زمينه چينى ندارد ، به خلاف حكم روزه كه عبارت است از محروميت نفوس از بزرگترين مشتهيات ، و مهمترين تمايلاتش ، يعنى خوردن و نوشيدن و جماع ، كه چون محروميت از آنها ثقيل بر طبع و مصيبتى براى نفس آدمى است . در توجيه حكمش ناگزير از اين است كه قبلا براى شنوندگان - با در نظر گرفتن اينكه عموم مردمند و بيشتر مردم عوام و پيرو مشتهيات نفسند - مقدمه اى بچيند ، و دلهاشان را علاقه مند بدان سازد ، تا تشنه پذيرش آن شوند ، بدين جهت است كه گفتيم آيه : « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ » الخ و آيه : « كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ » الخ ، انشاء حكم است ، و حاجتى به زمينه چينى ندارد ، به خلاف آيه : * ( « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ » ) * تا آخر دو آيه كه مشتمل بر هفت فقره است و خبر مىدهد از اينكه بعدها چنين حكمى انشاء مىشود . * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا . . . » ) * اين گونه خطاب ( اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ) به منظور توجه دادن مردم به صفت ايمانشان است ، و گرنه مىفرمود : ( اى مردم ) ليكن خواست بفهماند با توجه به اينكه داراى ايمانيد بايد هر حكمى را كه از ناحيه پروردگارتان مىآيد بپذيريد ، هر چند كه بر خلاف مشتهيات ، و ناسازگار با عادات شما باشد . در اينجا ممكن است بپرسى : علت اين تعبير در آيه مورد بحث روشن شد ليكن اين معنا روشن نشد كه چرا همين تعبير در ابتداى آيه قصاص آمده ، ولى در آيه وصيت نيامده ؟ در پاسخ مىگوئيم : علتش اين است كه حكم قصاص هر چند مطابق ميل و طبيعت آدمى است ليكن در عصر نزول آيه ، مسيحيان با آن مخالف بودند ، و آنها عفو را بر قصاص ترجيح مىدادند ، و لذا لازم بود در توجيه حكم قصاص در ميان ملت اسلام ، ايمان ملت خاطرنشان گردد و گفته شود ايمان شما شما را محكوم مىكند به اينكه احكام الهى را بپذيريد ، هر چند كه ديگران مخالف آن باشند ، و در آيه وصيت چون چنين مخالفتى در كار نبود ، آن آيه به خطاب ( يا ايها الذين